|
مقدمه :
در اجراي بند 4 مصوبات يكصدو پنجمين اجلاس شوراي عالي استاندارد مورخ
14/11/83كـميتة مـلي استـانداردهاي ISO بـه منظور ساماندهي مشاركت كارشناسان و
صاحبنظران معرف طيف گسترده گروههاي ذينفع و ذيربط جمهوري اسلامي ايران در فعاليت
هاي سازمان بين المللي استاندارد (ISO) و همكاري با ساير سازمانهاي مرتبط در سطح
بين المللي ، منطقه اي و ملي تحت نظارت مؤسسة استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران
تـشكـيل گردید و بر طبق نظامنامه کمیته ملی استاندارد های ایزو فعاليّت مي نمايد.
آشنائي با سازمان بين المللي استاندارد سازي ( ISO)
تاريخچه :
استاندارد سازي بين المللي براي اولين بار در زمينه فناوري الكترونيكي انجام
شد . در سال 1926 ميلادي انجمن بين المللي استاندارد سازي( ISA) با فعاليت
استانداردسازي در ساير زمينه ها شروع به كار كرد. در سال 1946 نمايندگان 25 كشور
جهان در لندن جلسه اي تشكيل دادند و سازمان جديدي با هدف همكاري هاي بين المللي و
يكسان سازي استانداردهاي صنعتي، تاسيس نمودند.
در سال 1947 ، فعاليت رسمي اين سازمان آغاز شد كه پايگاه اصلي آن در شهر ژنو
واقع در سوئيس مي باشد. بدليل اينكه نام سازمان استانداردسازي بين المللي از
زبانهاي مختلف فرم خلاصه متفاوت داشت ، در زبان انگليسي IOS² و در زبان فرانسه OIN³
تصميم گرفته شد از واژه هاي واحد براي اين منظور استفاده شود كه واژه يونان ISOS به
معني " يكسان و برابر " در نظر گرفته شد كه فرم خلاصه آن "ISO " مي باشد .
ضرورت تاسيس سازمان ISO
- توسعه دانش فني و ظرفيت هاي فناوري
- ايجاد يك زبان واحد ميان توليدكنندگان و مصرف كنندگان
- تسهيل در تجارت و انتقال فناوري
- طرح نيازهاي فني صنعت ميباشد .
اهداف اصلي سازمان ايزو در تدوين استانداردهاي بين المللي شامل :
- تسهيل تجارت بين المللي
- كيفيت ، ايمني و امنيت ، حمايت از مشتري و حفاظت زيست محيطي
- توسعه بهينه فناوري ها مي باشد .
معرفی ساختار سازمان ايزو
سازمان ايزو داراي ساختاري مطابق شكل فوق مي باشد كه در راس داراي يك
مجمع مي باشد كه در اجلاس هاي سالانه تمام تصميمات استراتژيك سازمان را اتخاذ مي
نمايد.
همچنين داراي يك شورا بوده كه هر سه سال يكبار با راي گيري از اعضاي سازمان
ايزو ، 18 عضو را انتخاب مي نمايد. شوراي ايزو مسؤليت سياست گذاري هاي كلان سازمان
را بر عهده دارد .
زيرنظر شورا دبيرخانه كل و هيئت مديره فنيTMB ، کميته های پشتیبانی شورا،
کمیته های سیاستگذار و گروه های مشاوره ای موقت فعاليت مي نمايند.
اعضای مجمع(GENERAL ASSEMBLY)
1- Member bodies
بالاترين مرجع استاندارد سازي در هر كشور كه حق راي كامل براي هر كميته فني
ايزو را دارد ( ايران عضو مي باشد.
2- Correspondent Members
اين عضويت در مورد كشورهائي است كه استاندارد سازي در آنها كامل شده است و نمي
توانند در كار فني و همچنين در سياست گذاري هاي سازمان ايزو مشاركت فعال داشته
باشند، اما حق آگاهي از فعاليت هاي ايزو را دارند.
3- Subscriber Members در سال 1992 سازمان ايزو گروه ديگري با عنوان
مشترك شده را براي نحوه عضويت در نظر گرفت. اين گروه در مورد كشورهائي است كه از
نظر اقتصادي درآمد پائيني دارند و هزينه عضويت كمتري نسبت به بقيه اعضا پرداخت مي
كنند ولي با سازمان ايزو در ارتباط مي باشند و تحت عنوان مشترک شده عضويت دارند.
هيات مديره فنی(TMB) هيات مديره فني، مديريت همه جانبه تمامي كميته هاي
فني و فرعي، تاسيس و منحل كردن كميته هاي فني و فرعي، تعيين دامنه كاري، اهداف و
پايش پيشرفت كاري كميته ها را بر عهده دارد.
مسووليت تعيين و تأييد TC و رئيس آن بعهدهTechnical Management
Board-TMB سازمان ISO مي باشد.
کميته های سياستگذاری
• کميته ارزيابی انطباق (CASCO)
• کمیته سیاستگذار مصرف کننده (COPOLCO)
• کمیته حمایت از کشورهای در حال توسعه(DEVCO)
كميته فني (Technical Committee)
گروهی فني است كه در زمينههاي خاص مسئوليت برنامه ريزي و پايش استانداردها را
بر عهده دارد. كارهاي فني و استانداردسازي در سازمان ISO در هرم زير انجام مي شود:
هرTC داراي تعدادي SC و WG است كه هر كدام از آنها مسوول استانداردسازي در مورد يك
يا چند آيتم از موضوع مرتبط به TC است و داراي دبيرخانه هاي جدا مي باشند و مسووليت
آنها به يكي از اعضاي فعال در هر TC سپرده مي شود.
كميته فني اصلي(Technical Committee-TC)
كميته فني فرعي(Sub-Technical Committee-SC)
گروههاي كاري(Working Group-WG)
وظايف:
>هر
TC در مورد يك موضوع خاص كه به عنوان موضوعي براي استانداردسازي به تأیيد رسيده
است، فعاليت مي كند.
>در
اين كميته ها نمايندگان شايسته از صنعت، موسسات تحقيقاتي ، دولتمردان، مصرف کنندگان
، سازمانهاي بين المللي از همه جهان گردآمده و به تجزيه و تحليل و حل مسائل
استانداردسازي جهاني مي پردازند.
>هر
TC داراي يك دبيرخانه است كه كارهاي فني و اداري در آن انجام مي گيرد.
>مسووليت
تغيير رئيس و دبيرخانه TC بعهدهTMB مي باشد.
>هر
TC داراي اعضاي فعال و اعضاي ناظر مي باشد.
>اعضاي فعال در
هر TC داراي حق رأي براي تأئيد استاندارد مي باشند، ولي اعضاي ناظر داراي حق رأي نمي باشند، ولي مي
توانند در مورد استاندارد نظرات خود را ارائه دهند.
نوع عضويت درکمیته های سازمان ISO
- (Participating members (P
اعضايي مي باشند كه در كار كميته فني يا كميته هاي فرعي مشاركت فعال
داشته و در خصوص مداركي كه سازمان ايزو بطور رسمي براي آنها ارسال مي نمايد اظهار
نظر مي نمايند و همچنين راي به پيشنويس استاندارد هاي ايزو براي آنها اجباري بوده و
در صورت امكان بايد در اجلاسيه هاي كميته هاي فني ايزو شركت نمايند همچنين آراي
اعضاي فعال (P) در راي گيري محاسبه مي شود.
- (Observer members (O اعضايي مي باشند كه مشاركت در كار كميته فني و
يا فرعي و پاسخ به مدارك ايزو براي آنها الزامي نبوده و حق راي ندارند.اما مي
توانند در فعاليت هاي کميته فني شرکت نموده ، مدارک را دريافت و نظرات خود را ارائه
نمايند.
- Liaison members علاوه بر اعضاي نامبرده شده كه رسماً در نمودار
سازماني، سازمان ISO قرار دارند، تعدادي از سازمانها نيز هستند كه با TCها در
ارتباطند اين سازمانها، سازمان هاي اشتراکي ناميده مي شوند. اين سازمانها،
سازمانهاي معتبري هستند كه در عرصه هاي استانداردسازي يا ساير عرصه ها در سطوح
مختلف ملي، منطقه اي و بين المللي فعالند. اين ارتباط براي هماهنگ سازي فعاليت ها و
كمكهاي متقابل فني، اجرايي و اداري مي باشد. اين نوع عضويت، عضويت اشتراکي مي باشد
که برخي از سازمان هاي بين المللي که نقش موثري در کار کميته فني و يا کميته فرعي
دارند مي توانند به اين صورت عضويت داشته باشند. اين ارتباط مي تواند بين کميته هاي
فني مختلف و يا زير کميته ها نيز باشد.
نظير: BIPM, CIE, EC, IAEA, ICRU, IGU, IMO, ITU, IUPAC, OIML, UNECE,
WHO
راي آنها براي راي گيري محاسبه نمي شود ولي مدارك ايزو براي آنها جهت اطلاع
ارسال مي گردد.
مشارکت در تدوين استاندارد هاي بين المللي
ارتقاء و توسعه استاندارد سازي و فعاليتهاي مربوطه در جهان هم به ايجاد
تسهيلات در زمينه تبادل بين المللي کالاها و خدمات توجه داشته و هم توسعه همکاري در
زمينه هاي فکري ، علمي ، فني و اقتصادي را در نظر دارد . اهميت توجه به مباني و
ارزش هاي استاندارد در شرايط کنوني اقتصاد و بازرگاني جهان به اندازه اي است که ،
کشوري مي تواند آسانتر و سريعتر به عضويت سازمان تجارت جهاني (WTO) دست يابد که
استاندارد هاي ملي آن با نشات از منابع بين المللي باشد لذا با توجه به پذيرش
درخواست ايران در سازمان جهاني تجارت و طي مراحل الحاق ، ضروري است که با مشارکت
بيشتر در تدوين استاندارد هاي بين المللي که مورد پذيرش جامعه جهاني است، حافظ
منافع ملي کشور بوده و همگام با علم و فن آوري جهان پيشروي نماييم. استانداردهاي
بين المللي از طريق تشريح و تعريف خصوصياتي كه از محصولات و خدمات براي برآورده
كردن نيازهاي بازارهاي صادرات مورد انتظار است، مبنايي براي تصميم گيري صحيح در
مورد سرمايه گذاري با توجه به منابع محدود ايجاد مي كند.وبنابراين ،اين موضوع باعث
جلوگيري از اتلاف منابع در كشورهاي در حال توسعه از جمله ايران مي گردند.
در واقع استاندارهاي بين المللي كه ناشي از يك اجماع بين المللي است، يك
منبع مهم براي شناخت و توسعه تكنولوژي است.استانداردهاي بين المللي در واقع معنا و
ترجمه فني توافقات تجاري و سياسي در عمل مي باشندويك“حوزه عمل يكنواخت و هم
تراز“براي همه رقبا در تمام دنيا در بازارها ي جهاني ايجاد مي كنند.
کميته ملي استاندارد هاي ايزو
در خصوص مشارکت در تدوين استاندارد هاي بين المللي ISO تلاش گرديد تا با
توجه به اهداف کاربردي و برنامه هاي اصلي سازمان بين المللي استانداردسازي (ايزو )
براي کشورهاي در حال توسعه تا سال 2010 ساختار مناسبي جهت نظامند نمودن مشارکت در
تدوين استاندارد هاي بين المللي ، ايجاد ظرفيت و زير ساختهاي مناسب براي گروه هاي
ذينفع جهت مشارکت در فعاليتهاي فني ايزو و اعلام الويت ها و سهيم کردن و تاثير
گذاري در استاندارد هاي بين المللي صورت پذيرد
اهداف سازمان جهاني استاندارددر خصوص مشارکت کشور هاي در حال توسعه در تدوين
استانداردهاي بين المللي از دو جنبه قابل بررسي است:
1- دستيابي و اثر بخشي در فنوني که با توافقات جهاني حاصل شده است .
2- بالا بردن توان صادرات و رقابت در بازارهاي جهاني .
جهت شرکت اثر بخش در تدوين استاندارد هاي بين المللي ايزو و بمنظور نظام
مند کردن اين مشارکت تاکنون اقداماتي انجام پذيرفته که مختصر آن بصورت ذيل مي باشد
:
1- تشکيل مجمع کميته ملي استاندارد هاي ايزو
2- تشکيل شورا کميته ملي استاندارد هاي ايزو
3- تشکيل هيئت فني کميته ملي استاندارد هاي ايزو
4- تشکيل 15 گروه همگن در زمينه هاي تخصصي مختلف که در برگيرنده عناوين
کليه کميته هاي فني ايزو مي باشد
5- تشکيل کميته هاي فني متناظر با کميته هاي فني ايزو داراي دبيرخانه ،
دبير ، رئيس ، نايب رئيس و اعضا ،که ترکيب آن بصورت متوازن معرف طيف فراگير گروه
هاي ذينفع و ذيربط کشور به شرح ذيل باشد :
توليد کنندگان -مصرف کنندگان – توزيع کنندگان – وزارتخانه ها و موسسات
دولتي ذيربط – مراکز تحقيقاتي و آزمايشگاهي – دانشگا هها و مراکز آموزش عالي – تشکل
هاي تخصصي – ارائه دهندگان خدمات مهندسي و مشاوره اي –صاحبنظران منفرد – موسسات
ارزيابي انطباق – سازمان استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران
6- تدوين نظامنامه وآيين نامه هاي مرتبط
7 - تهيه پايگاه اطلاع رساني دبيرخانه کميته هاي فني به منظور ثبت کليه فعاليت
هاي کميته هاي فني متناظر و اعضاي TC هاي ايزو
کميته فني متناظر
اين کميته يک کميته علمي- تخصصي است که اعضاي آن از بين گروههاي صلاحيت دار و
علاقمند به مشارکت در تدوين و بازنگري استانداردهاي بين المللي انتخاب مي شوند. اين
کميته، متناظر با کميته فني ISO است و متشکل از جمعي از اعضاي مشارکت کننده کميته
ملي استانداردهاي ISO از گروههاي ذينفع و ذيربط در زمينه فعاليت مربوط مي باشد که
تحت نظارت دبيرخانه کميته ملي و هيات فني ايران، وظيفه تحقق مشارکت در فعاليت هاي
کميته فني بين المللي ISO نظير خود را برعهده دارد.
کميته فني متناظر داراي ساختاري مشابه با ساختار کميته فني نظير خود در
سازمان بين المللي استانداردسازي(ISO) مي باشد.
ضرورت ايجاد کميته فني متناظر
• ساماندهي مشارکت در تدوين استانداردهاي بين المللي
• ارائه نقطه نظرها و آراء طرف هاي ذينفع و نظرهاي مبتني بر منافع، مصالح و
توسعه صنعتي کشور
|
